Op die zeldzame momenten, wanneer woorden tekortschieten, neem ik mijn toevlucht tot muziek.
Angst is geen antwoord. Het verdriet en de verslagenheid van vorige nacht hebben plaats gemaakt voor vastberadenheid. Voor gezellig samenzijn. Voor eten en drinken. Voor concerten. Voor voetbalmatchen. Voor genieten. Voor graag zien. Voor het leven. Voor mens zijn.
Nog geen jaar geleden schreef ik een open brief aan de terroristen achter Charlie Hebdo op Newsmonkey (zie hieronder). De boodschap is helaas niet doorgedrongen. Het inlevingsvermogen is intussen verdwenen. Fuck off, IS. Er wacht geen paradijs in het hiernamaals voor wie dood en vernieling zaait. Geluk is in het hier en nu te doen. En dat krijgen jullie nooit kapot. Eagles of Death Metal knalt al heel de avond uit de speakers. #RockForParis
Een les in geweldloze communicatie
Geachte heren en dames terrorist,
Als tekenaar, schrijver en kritische geest in het algemeen heb ik de vrije meningsuiting altijd als een evident, al lang verworven recht beschouwd; cartoons als onschuldige humor in een land waar alles kan en censuur ouderwets is. Onwezenlijk zijn dan ook de brutale beelden waarin die zorgvuldig opgebouwde droom ruw een deuk krijgt. U valt de kern van onze en mijn waarden aan. Moi, je suis Charlie.
Zoals bij elk onrecht dat mij persoonlijk wordt aangedaan probeer ik me in te leven in de ander om wat gebeurd is te plaatsen en verwerken. Dat is dit keer niet makkelijk, maar ik probeer het toch. Ik doe dus mijn best me voor te stellen wat u dreef tot de gruwel van woensdag en vandaag, welke maalstroom aan gedachten en voor mij onbekende context er aan vooraf ging. Ik verplaats me even, sta me toe, in uw geest. Ik ga even terug naar het begin. Wat was er nu juist aan de hand? Een Frans stripblad beeldt uw profeet Mohammed af, dé boodschapper van God. Deze voorname man, die voor u zo belangrijk is, en volgens uw geloof helemaal niet afgebeeld zou mogen worden. Bovendien wordt er door die ongelovigen nog de spot mee gedreven ook. U bent beledigd en gekwetst, dat spreekt. Om niet te zeggen, serieus in uw gat gebeten. Uw ultieme waarden werden immers geschonden. Naar uw ongenoegen, herhaaldelijk en eerst beleefd geuit, werd vervolgens helemaal niet geluisterd. Integendeel, uw wensen en gevoelens werden compleet genegeerd en nog meer in het belachelijke getrokken. Dat gooide olie op het vuur en uw jarenlang opgekropte woede nam een ondraaglijke omvang aan. U kan Charlie Hebdo niet meer ruiken of zien en het weekblad vertegenwoordigt voor u alle onrecht dat u ooit aangedaan is in een maatschappij die misschien niet steeds even gastvrij was. U kan het niet meer verdragen nog langer machteloos toe te kijken en uw emmer kan elk moment overlopen. Tot daar kan ik u volgen.
Maar uw reactie op 7, 8 en 9 januari was volstrekt buiten proportie. U doodde naar schatting 18 mensen en verwondde nog vele anderen. U hield een drukkerij in Dammartin, een supermarkt in Parijs en de volledige pers gegijzeld. Agenten en burgers nam u onder vuur. Frédéric Boisseau, Franck Brinsolaro, Jean Cabut, Elsa Cayat, Stéphane Charbonnier, Philippe Honoré, Bernard Maris, Ahmed Merabet, Moustapha Ourrad, Michel Renaud, Bernard Verlhac en Georges Wolinski. Cartoonisten, redacteurs en politiemannen. Onschuldige mensen die gewoon hun beroep uitoefenden, in een boerengat woonden of nog net voor de sabbat hun wekelijkse lading pastrami insloegen. Een aantal werkten voor een satirisch weekblad, Charlie Hebdo, dat de spot dreef met cultuur en politiek in het algemeen, en met extreem-rechtse partijen en religies als het christendom, jodendom en de islam in het bijzonder. Bemind door hun naasten, helden voor velen, die op hun manier hun idealen en waarden verdedigden. Mannen en vrouwen, ouders en kinderen, mensen van vlees en bloed, met emoties en gedachten, net als u en ik. Dáár bent u mij en de hele wereld kwijt. Iedereen is in shock en trekt massaal de straat op om hun verontwaardiging en medeleven te laten blijken.
Ook uw moslimbroeders hebt u tegen u in het harnas gejaagd, u heeft zelfs één van hen gedood. Imams wereldwijd veroordelen uw daden, die indruisen tegen elke islamitische waarde van medeleven, gerechtigheid en vrede en u gegarandeerd een plaatsje in de hel bezorgen. Zelfs uw dierbare profeet Mohammed, waar het tenslotte allemaal om begon, zou deze daden afkeuren. Hij is, mijns inziens, nog veel minder gediend met het feit dat er in zijn naam gemoord wordt dan met het feit dat hij afgebeeld wordt. U bezit wellicht een betere kennis ter zake dan ik in mijn bescheiden nieuwsgierige opzoekzucht, maar sloot meneer Mohammed zelve ooit in Medina geen verdrag met Arabieren en Joden waarin hij pleitte om vooral ieder zijn ding te laten doen en niet te veel “ambras” te maken? Om geen twijfel over de zaak te laten verstaan stelt ook de Koran dat deze boodschapper het goede oplegt en het kwade verbiedt. U bent natuurlijk vrij om uw handboeken toe te passen zoals u wil, maar uitmoorden wie een tekening maakt over uw profeet lijkt me toch wel een erg vrije interpretatie van uw lectuur.
Mohammed leek me trouwens in zijn dagen een vrij bescheiden jongen, los in de omgang en met gevoel voor humor, die het in alle nederigheid helemaal niet nodig vond om zo vereerd te worden als de christenen met die Jezus van Nazareth deden (dat was me pas een naast zijn schoenen lopende superster zeg). Vriendelijk, niet hardvochtig en niemand vernederend, zo herinneren zijn vrienden hem. Hij werd nooit boos omwille van deze wereld of omwille van zichzelf, noch zocht hij ooit vergelding voor zichzelf. Kortom, een joviale toffe peer die eigenlijk vooral moe werd van al die kibbelende kliekjes rondom hem en het liefst rustig de vrije liefde beleefde met zijn minnaressen – omdat de innemende charmeur het altijd zo goed kon uitleggen en alle vrouwen hem een God in bed noemden, kon er misschien zelfs een trio aan af. En hippie avant la lettre eigenlijk. Dat de jongen in een ijdele bui liever de mythe over zijn persoon (en wie weet wat nog, knipoog) liet aanzwellen dan heel de tijd selfies te nemen (hij pakte nu eenmaal niet goed op foto) kan je hem niet kwalijk nemen. Naar men zegt kon de culturele jetset van Perzië destijds nog een gehandtekend exemplaar bemachtigen van hun idool, en om de exclusiviteit te bewaren werd nadien besloten deze beperkte oplage vooral zo te houden. Die verdomde sjiieten – ze proberen er altijd de kantjes af te lopen – durven te opperen dat een bidprentje van de Mo niet slecht zou staan op hun schouw (en dan hebben de kids iets om te verzamelen nu hun Panini stickercollectie compleet is). Maar om nu een paar onbenullige kribbelaars de kop af te knallen omdat hun portret u niet aanstaat, goh, daar overdrijft u nu toch een beetje.
U blaast, met andere woorden, alle bruggen voor uzelf op. Een mens zou er bijna medelijden van krijgen. Daarom zou ik u met mijn beste bedoelingen wat goede raad willen geven. Omdat een dergelijk temperament uw hart absoluut geen deugd kan doen, zou u eerst en vooral gebaat zijn bij een cursus woedebeheersing. Ook wat zelfrelativering kan nooit kwaad als u nog een keer misnoegd in een hoekje zit te mokken. U bent immers niet de enige waarmee gelachen wordt. Bekogelen de andere geplaagde kindjes daarom de redactie? Neen, die lachen eens smakelijk met zichzelf en kweken een grote mond. Kruip dus even uit uw slachtofferrol en besef dat u zelf ook niet steeds de braafste uit de klas was. En als uw vrienden strafstudie krijgen is dat hun eigen verantwoordelijkheid om die uit te zitten.
Ik geef u alvast een les in geweldloze communicatie mee. Een inzicht dat ik ooit eens heb opgevangen en graag met u deel. Geweld, mijn beste, heeft zelden het beoogde effect. Integendeel, uw boodschap komt niet over en op begrip kan u nadien al helemaal niet meer rekenen. Meer dan ooit wordt de spot gedreven met uw dierbare Mohammed. Waar vroeger enkel stripkenners Charlie Hebdo kenden, doet heel de wereld dat nu. De publicatie van het weekblad gaat onvermoeid door, in een oplage van 1 miljoen in plaats van de gebruikelijke 60.000 exemplaren. De noodzaak van democratische idealen als vrijheid van meningsuiting wordt meer dan ooit aangetoond en creatieve, kritische stemmen zijn helaas nog steeds brandend actueel en relevant. Verstrengde veiligheidsmaatregelen, een klimaat van paranoia en een besmeurde reputatie van de goedbedoelende moslimgemeenschap zijn de gevolgen van uw daden. In het slechtste geval leidt dit tot nog meer angst, chaos, verdeeldheid, argwaan, stigmatisering, discriminatie, racisme en tegenaanvallen van geweld op onschuldige moslims. En dan hebt u pas uw bord vol met nieuwe pestkoppen het zwijgen op te leggen voor u van uw gewillige maagden kan gaan genieten. Een eremedaille als martelaar mag u al helemaal vergeten: bij uw dood komt u als de grote verliezer uit de bus. Ik roep u, uw sympathisanten en uw klopjagers dan ook op om niet dezelfde fout te maken en te vervallen in een wraakmaatschappij waar de barbaarse wet van oog om oog en tand om tand geldt.
Maar er is nog hoop. Niet zozeer voor uzelf (u heeft het wat te bont gemaakt), dan wel voor andere zware jongens die graag eens wensen mee te gaan op één van uw uitjes. U ziet, uit elke ervaring, hoe negatief ook, probeer ik het positieve te halen. Deze extreme uitbarsting van geweld was misschien een broodnodige wake up call, om in te zien hoe ver de haat gekomen is en hoe ver we van elkaar verwijderd zijn geraakt. Een moment van bezinning om te beseffen waar u eigenlijk mee bezig bent. Mijn moeder zou zeggen (en wie weet het beter): “Ga maar eens in de hoek staan en denk na over wat ge gedaan hebt. En geef mekaar daarna een hand.” Ik zou dan ook nog willen meegeven (en daarna ga ik u laten): het is nog niet te laat om uw koers te wijzigen en een nieuwe weg in te slaan. Die christenen hebben zo een verzamelbundel met een kortverhaal over de verloren zoon, u zou die andere bestseller er ook eens moeten op naslaan. Ik roep dan ook op tot een open debat tussen ieder, religieus of atheïst, moslim of christen, radicaal of niet. Toon elkaar dat er meer waarden zijn die u verenigen dan die u verdelen. Was dat niet wat ook profeet Mohammed predikte, om allen te verenigen? De kern van elke godsdienst maant immers aan om het goede te doen. Moraalfilosoof Etienne Vermeersch en aartsbisschop Léonard bewezen in ‘De ketter en de kerkvorst’ al dat het kon: op een filosofisch niveau heel beschaafd met elkaar in debat gaan, ondanks opvattingen die mijlenver uit elkaar liggen. Ook de profeet Mohammed kwam met joden en christenen in contact, en haalde er zelfs inspiratie uit. Er zijn al zwaardere geschillen bijgelegd, al dan niet onder bemiddelend oog van uw gesprekstherapeut, dan het al dan niet afbeelden van een profeet. Een vleugje humor kan daarbij de geladen sfeer ontwapenen.
Met vredelievende groeten,
Een ordinaire ongelovige vrouw met te veel noten op haar zang, niet gesluierd dan nog (maar daar kunnen we het een andere keer eens over hebben)
PS: En vergis u niet, de pen zal altijd machtiger blijven dan het zwaard.
Kirsten Malfroid 