Het eindwerk waarmee ik de opleiding Beeldende Vormgeving (specialisatie digital design) aan LUCA School of Arts afrondde werd een huzarenstuk, waarin ik al mijn opgedane skills wou combineren om een maatschappelijk doel te dienen. Het werd een zwaar project over een loodzwaar onderwerp.
Depressie is een ernstige ziekte die ook heel wat jongeren treft
Als iemand ziek is of lichamelijk letsel ondervindt, dan merk je dat vaak aan extern zichtbare symptomen. Mentale kwetsbaarheid of psychische letsels zijn een stuk minder zichtbaar, maar daarom niet minder aanwezig. Enkele opvallende cijfers:
- 1 op 3 Belgen krijgt in hun leven te maken met geestelijke gezondheidsproblemen, 1 op 4 volwassenen heeft het voorbije jaar nog minstens één psychische aandoening gehad (Kaizen). Voor 5 tot 16% van de Belgen was dat een depressie (Depressiehulp). 9 op de 10 Vlamingen kreeg al te maken met psychische problemen in hun nabije omgeving (KU Leuven).
- Ook bij jongeren is de situatie alarmerend. In Vlaamse scholen wordt gemiddeld 1 kind op 5 gepest (Be The Change Belgium). Eveneens 1 op 5 krast zichzelf (Rode Neuzen Dag). Meer dan de helft van de jongeren met emotionele problemen praat er met niemand over.
- In Vlaanderen zijn er gemiddeld 28 zelfmoordpogingen en 3 effectieve zelfdodingen per dag (Online Hulpverlening). Bij jongeren is zelfdoding één van de belangrijkste doodsoorzaken (VLESP). Tussen 12,4% en 17.6% van de Vlaamse jongeren geven aan dat ze ooit in hun leven aan zelfmoord hebben gedacht (Gisle, 2014; Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde Universiteit Gent, 2010).
Tijd voor sensibilisering en hulp
Toch heerst er over psychische problemen nog veel onwetendheid en doen veel vooroordelen de ronde. Voor velen is het een taboe om erover te praten als ze zich slecht voelen, laat staan om hulp te zoeken. Ook de omgeving kan zich moeilijk voorstellen hoe het voelt.
Met mijn eindwerk aan LUCA School of Arts wou ik dat stigma doorbreken en visueel weergeven hoe een depressie ervaren wordt. Daarvoor baseerde ik me op heel wat getuigenissen en grondig onderzoek. Door het onuitspreekbare te tonen en het onzichtbare tastbaar te maken hoop ik de aandacht te vestigen op deze problematiek.
Wanneer erover gepraat kan worden, komt er hopelijk minder taboe, meer begrip, en wordt de ziekte au sérieux genomen. Ik wou mensen met een depressie en hun omgeving ook hoop geven en de drempel naar hulp verlagen. Daarbij mikte ik vooral op de doelgroep van middelbare school jongeren vanaf 13 jaar.
Een inktzwarte animatiefilm, van analoog naar digitaal
Eerder dan een campagnevideo of documentaire, koos ik voor een animatiefilm om mijn boodschap over te brengen. Ik hou van deze meer poëtische manier van vertellen met veel metaforen. Maar ik word absoluut niet warm van gladde 3D animatie. Bij dit onderwerp hoort eerder een rauwe, morsige stijl en analoge tekeningen. Ik ben zelf enorm fan van de inkttekeningen uit Becoming/ Unbecoming, een graphic novel door Una, en de comics van Ruby etc en Ambivalently Yours op Instagram. Via Pieter Samyn, docent illustratie bij LUCA, leerde ik ook Ralph Steadman en andere inspirerende voorbeelden kennen.
Ik experimenteerde met nat-in-nat vlekken in inkt, aquarel en ecoline en combineerde die met glitters en vette materialen voor uitsparingen als oliekrijt, kaarsvet, kokosolie en zonnebloemolie.
Om te capteren hoe die inkt uit elkaar spatte en in het water vervloeide, filmde ik mijn papier vanop een repro stand in de LUCA fotostudio. Die video-opnames versnelde ik nadien in Premiere en keerde ik om. Zo werd de steeds veranderende vlek een rode draad doorheen de scenes, die een zwarte episode in een leven vol kleur uitbeeldt.
Bovenop die vlek kwam een extra laag die ermee interageerde: mijn hoofdpersonage. Uit mijn onderzoek kwam naar voor dat depressie, zelfmoordpogingen en automutilatie vaker voorkomen bij meisjes dan bij jongens. Dus besloot ik als hoofdpersonage een meisje van 15 jaar te creëren. Het hoofd daarvan kreeg vorm tijdens een workshop character drawing (met de Wacom Cintiq als heerlijk speelgoed).
Het lichaam hield ik bewust wat abstract en vereenvoudigd. In die periode heb ik enorm veel gebladerd door het boek ‘Cartoon Modern – Style and Design in Fifties Animation’ van Amid Amidi en mij hier duidelijk door laten inspireren.
Ook de tekst schreef ik en liet ik inspreken door de Britse uitwisselingsstudente Oonagh Haines. Als soundtrack kon ik gebruik maken van de donkere ambient van Bavink, een muzikaal project van Bram Hilkens, die ik onder de voice-over mixte. Als voorbereiding voor de visuele uitwerking maakte ik een storyboard, de camerastandpunten en -bewegingen legde ik vast in een animatic.
Ik maakte het mezelf moeilijk door te kiezen voor klassieke 2D full animation. Lees: alle frames (24 per seconde) handmatig tekenen via onion skinning. Doorheen het project wisselde ik door technische obstakels ook nog tussen Adobe Photoshop en Animate, om uiteindelijk te eindigen met de Brush en Eraser Paint tools van After Effects. Een schijnbaar eindeloze marathon waaraan ik bijna zelf ten onder ging. Maar het resultaat mag er zijn:
Preventie via Instagram
Tijdens mijn onderzoek was ik op zoek gegaan naar wat voor hulporganisaties er bestaan in Vlaanderen die inzetten op sensibilisering, hulp voor jongeren met een depressie of hun familie. Dat bleken er heel wat. Helaas weten jongeren nog niet altijd de weg hiernaartoe te vinden. Daarom besloot ik deze jongeren te bereiken waar ze zitten: op Instagram.
Op de account @itmakesyouyou postte ik elke dag in aanloop naar mijn eindjury flarden uit mijn animatiefilm, als sensibilisering voor depressie naar een ruim publiek en als preventie voor zelfdoding naar de gerichte doelgroep van depressieve jongeren. Voor mijn eigen netwerk was dit tegelijk een preview van mijn afstudeerproject met korte teasers, exclusieve footage die niet altijd de finale animatie haalde.
Bij het aanmaken en onderhouden van mijn Instagram account botste ik op heel veel schokkende Instagramprofielen van jongeren, vol foto’s van opengesneden armen en uitgemergelde lichamen. Ik had mijn doelgroep gevonden en, hoe schokkend ook, ging ik op zoek naar meer gelijkaardige accounts. Want net hen wilde ik bereiken, herkenning bieden en het gevoel geven dat ze niet alleen zijn. Maar vooral ook hoop geven, dat het ooit weer over gaat, en de drempel naar hulp verlagen.
Spread the word
Zware kost dus wel, die me in de kleren kroop. Ook mijn docenten en juryleden Justine Vergotte en Ben Urbain (Glossy.tv) bleven er niet onbewogen bij. Op de LUCA Graduation Show was het één van de zwaardere onderwerpen. In een ironische selfiehoek – een sneer naar de schone schijn en permanent lijkende happiness op sociale media – kon je jouw stemming van het moment delen.
Nadat ik afgestudeerd was kreeg het project ook heel wat aandacht en lovende reacties van organisaties die met deze problematiek bezig zijn in Vlaanderen:
“De video bevat heel wat herkenbare dingen voor mensen met psychische problemen of zelfmoordgedachten. Je toont heel mooi het proces waar deze mensen doorgaan, met ups en down. En je focust ook op de sterkte van een individu en de verschillende mogelijkheden die je hebt om er weer bovenop te geraken. Je mag erg trots zijn op je werk. Wij delen de animatie dus graag met onze vrijwilligers zodat zij een beeld krijgen van hoe het is om het moeilijk te hebben, en die ervaring kunnen aanwenden in hun gesprekken met kinderen en jongeren.”
Awel vzw
“Ik vond je film heel herkenbaar. Vooral hoe diep je kan zitten, maar ook dat er een ommekeer mogelijk is. Hoe hard die weg ook kan zijn en dat in het herstel of erna de diepe gevoelens van verdriet of eenzaamheid aanwezig kunnen blijven, maar dat het niet erg is. Geestelijke zorg is zo nodig, maar blijft vaak nog niet haalbaar of bereikt niet altijd degenen die het nodig hebben. Dus is de strijd om die zorg nog altijd heel nodig. Ik hoop dat je werk mensen bereikt en raakt. Mij heeft het in elk geval geraakt.”
Federatie van Diensten voor Geestelijke Gezondheidszorg
Ook vzw Verwonderd (de Vlaamse Vereniging ter preventie van zelfverwonding) en WEP (Werkgroep Ervaringsinzet en Participatie) deelden mijn afstudeerproject met hun vrijwilligers en hulpverleners. Fit In Je Hoofd nam het permanent op in een infopagina over depressie op hun website.
“Bedankt om dit met ons te delen. Het is prachtig hoe je de complexiteit van een psychische kwetsbaarheid en het concept van herstel weet te vatten in een vijftal minuten. Je beeldende manier om de evolutie weer te geven spreekt mij immens aan.”
Ervaringswerker WEP
Woon je in Vlaanderen, denk je aan zelfmoord en heb je nood aan een gesprek? Dan kan je o.a. terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be.
Kirsten Malfroid 